برهان نظم یکی از رایجترین و کهن ترین راههای خداشناسی است. تقریر ساده و مشهور آن به این صورت است : ۱. مقدمه اول (وجود نظم): در سراسر جهان هستی، از کوچکترین ذرات تا بزرگترین کهکشانها، نظم و هماهنگی شگفت انگیزی حکمفرماست . ۲. مقدمه دوم (قاعده عقلی): هر نظمی، ناظمی دانا و توانا میخواهد. یک کتاب، یک ساختمان و هر پدیده منظمی، پدیدآورندهای آگاه داشته و نمیتواند حاصل تصادف کورکورانه باشد . ۳. نتیجه: جهان هستی با این همه نظم دقیق و حساب شده، نمیتواند حاصل تصادف باشد، بلکه باید آفریدگاری دانا و حکیم داشته باشد که همان خداست . بسیاری از آیات قرآن و روایات معصومان (ع) نیز انسانها را به تأمل در نظم خلقت برای خداشناسی دعوت کرده اند . شیخ صدوق در آثار خود، به ویژه در کتاب ارزشمند «التوحید»، از براهین متعددی برای اثبات وجود خدا استفاده کرده که یکی از آنها برهان نظم است . · نمونه استدلال او: شیخ صدوق در کتاب التوحید، ذیل روایات، به این موضوع پرداخته است. برای مثال، او در بحثی به ناتوانی اجسام در نگهداری آسمان و زمین اشاره کرده و سپس نتیجه میگیرد که نظم و تدبیر حاکم بر آنها، نشاندهنده قدرت و مالکیت خدایی است که شبیه این اجسام نیست . او همچنین در جای دیگر از «اتقان صنع» (استحکام و نظم آفرینش) به عنوان نشانه ای برای شناخت خداوند یاد میکند . · ویژگی رویکرد او: مهم است بدانیم که روش غالب شیخ صدوق، رویکردی روایی و نقلی است. او بیشتر به گردآوری و تبیین احادیث ائمه معصومین (ع) می پردازد. بنابراین، استدلالهای او در مورد برهان نظم معمولاً برگرفته از کلمات امامان (ع) و شرح و توضیح آنهاست . به عبارت دیگر، او فیلسوفی نیست که خود به صورت مستقل یک برهان عقلی جدید را بنا نهاده باشد، بلکه متکلمی است که با استناد به آیات و روایات و با بهره گیری از عقل، به تبیین اعتقادات می پردازد . در واقع شیخ صدوق (ره) از برهان نظم برای اثبات وجود خداوند استفاده کرده است. با این حال، نحوه استدلال او به این صورت است که با تکیه بر آیات قرآن و روایات معصومین (ع) که به نظم و اتقان خلقت اشاره دارند، مخاطب را به سمت شنیدن و پذیرش این دلیل از زبان معصوم راهنمایی می کند. بنابراین، می توان او را از جمله متکلمان امامیه دانست که به این برهان توجه داشته و آن را در آثار خود منعکس ساخته است .
