در بین همه تلاطم های تاریخی و با گذری بر تحولات تاریخی در می یابیم که نشر علم در حوزه معارف بدون تلاش و تدبیر دانشمندانی هوشیار و تاریخ ساز که رسالت احیا و بازگویی حقیقت را برعهده داشته اند امری امکان ناپذیر بوده است. در میان همه علمای جهان اسلام نقش عالمان شیعه در تنویر افکار عمومی و بازشناسایی روشی صحیح که بتواند سره از ناسره را به مردم بشناساند و راهگشایی برای آنان در هر عصر و زمانه باشد جایگاهی ممتاز و برجسته است چرا که در دوران تعویض حکومت ها در دوره اسلامی و پیدایش آیین های نوظهور در اسلام و شاخه شدن فرقه های گوناگون که هر یک برای خود عالم و فرهیخته ای دارد. ظهور افرادی که برای رضای خدا مسیر درست حقیقت را به مردم نشان دهند و در ادامه مسیر ولایت که پیامبر اسلام آن را تدوین و تبیین کرده گام بردارند، کاری بس دشوار بوده است . شیخ صدوق یکی از آن افراد برجسته شیعه است که با روایت احادیث گوناگون در فقه جعفری و بیان احادیث توانست راهکاری عملی در پاسخگویی به شبهات دینی در دوره اسلامی ارائه کند. نگاهی به تاریخ حکومت های اسلامی و سیره امامان در دوره های گوناگون حکومتی نشان می دهد که سهم خواهی صاحبان منصب و تلاش آنان در حذف علویان و کمرنگ کردن جایگاه ولایتمداری ائمه معصومین، در بین آحاد جامعه تا چه اندازه بوده است . در این هنگامه های صعب ،تشخیص راه حق از بیراه و باطل بسیار دشوارتر از دوره ای است که امامان در میان مردم زیست می کردند. شیخ صدوق در خانواده ای ولادت یافت که زهد و تقوا آنان را در پیروی از ولایت امام دوازدهم شیعیان که غایب از نظرها بود سوق داد و خانواده بود که سرگشتگی در راه منجی آخرالزمان را به محمد آموخت. محمد در خانوادهای مذهبی در قم دیده به جهان گشود و از همان اوایل کودکی در شهر قم به تحصیل علم و فراگیری احادیث معصومین علیه السلام پرداخت. نبوغ سرشار از محمد توانست مبلغی بسازد که با کسب علم و حکمت از بزرگترین شخصیتهاى جهان اسلام و از برجستهترین چهرههاى درخشان علم و فضیلت در شیعه باشد. این شخصیت به جهت برخورداری از علم در جوانی مرجعیت شیعه را کسب کرد و در روایت احادیث خاندان نبوی پیشگام علمای زمان خود شد. این شخصیت تاریخی در زمانی نزدیک به زمانه ائمه علیه السلام زیست می کرد و موفق شدبا جمع آوری احادیث هدایت امت را به عهده بگیرد. عیون أخبار الرضا علیهالسلام، الامالی، معانی الاخبار، کمال الدین و تمام النعمه، مدینه العلم، و دیگر آثار از مهم ترین تالیفات این دانشمند شیعه است. زمانی که که در جهان اسلام مذاهب چهار گانه اهل سنت میدان دار بودند، شیخ صدوق با استفاده از موقعیت شناسی ایده آلی که داشتند توانست در مکتب تشیع گام های استواری را بردارد و با تربیت شاگردانی مبرز در نشر صحیح معارف دینی جهدی بی نظیر داشته باشد.
