در تاریخِ تشیع، نامِ «شیخ صدوق» (ابنبابویه) تنها تداعیگرِ یک محدث بزرگ نیست؛ او سنگبنایِ استواری است که حافظهی تاریخیِ ما را نسبت به «فرهنگ عاشورا» بیمه کرد. اگر امروز پس از قرنها، کلامِ امام حسین(ع) و جزئیاتِ حماسهی کربلا با چنین صلابتی به دست ما رسیده، مدیونِ مجاهدتهای قلمیِ این عالمِ فرزانه است.
۱. امانتداری در انتقالِ پیامِ سرخ
شیخ صدوق در زمانی میزیست که هجمهها برای تحریفِ حقایقِ دینی بسیار بود. او با تدوینِ آثارِ گرانسنگی همچون «امالی» و «عللالشرایع»، روایاتِ مستقیم و بیواسطه از امامانِ معصوم(ع) دربارهی نهضتِ حسینی را جمعآوری کرد. او عاشورا را نه فقط یک «واقعهی تاریخی»، بلکه یک «مکتبِ تمدنساز» میدانست و تلاش کرد تا زوایایِ عرفانی، سیاسی و اجتماعیِ قیامِ اباعبدالله(ع) را در قلبِ روایاتِ شیعی تثبیت کند.
۲. عاشورا، قلبِ تپندهی معارفِ شیعی
نگاهِ شیخ صدوق به عاشورا، نگاهی پویا بود. او با تأکید بر فضیلتِ زیارت، اقامهی عزایِ سیدالشهدا و تبری جستن از ظالمانِ کربلا، فرهنگِ «تولی» و «تبری» را به عنوانِ موتورِ محرکهی هویتِ شیعی معرفی کرد. او به ما آموخت که عزاداری برای امام حسین(ع) یک آیینِ نمایشی نیست؛ بلکه یک «مدرسه» برای تربیتِ انسانهای آزاده است.
۳. ترویجِ مکتبِ عاشورایی در قامتِ «من لا یحضره الفقیه»
حتی در کتابهای فقهیِ شیخ صدوق، روحِ فرهنگِ عاشورایی موج میزند. او فقهِ شیعه را با پیوند زدن به زیارتنامهها و آموزههای حسینی، به فقهی «حماسی» تبدیل کرد. او به پیروانِ مکتبِ تشیع فهماند که زیستنِ مؤمنانه، بدونِ پیوند با نهضتِ کربلا ممکن نیست.
