فاطمه زهرا عليهاالسلام براي زکات دو خاصيت ذکر فرموده است: اول آنکه موجب تزکيه نفس است، دوم موجب فزوني رزق. اما مطلب اول يعني تزکيه نفس پس اشاره است به آيات شريفه که خداوند ميفرمايد: (الم تر الي الذين يزکون انفسهم بل الله يزکي من يشاء و لا يظلمون فتيلا) آيا آنان را نديدهاي که خويشتن را پاک و بيعيب جلوه ميدهند؟ آري خداست که هر که را که ميخواهد از عيب پاک گرداند و به هيچکس حتي به قدر رشتهاي که در شکاف هستهي خرماست ستم نشود. … من تزکي فانما يتزکي لنفسه و الي الله المصير. و هر که پاک شود براي خود پاک شده. و سرانجام همه به سوي خداست. قد افلح من تزکي هر آينه پاکان رستگار شدند. فقل هل لک الي أن تزکي) . بگو آيا تو را رغبتي هست که پاکيزه شوي. قد افلح من زکيها. که: هر که در پاکي آن کوشيد رستگار شد. کما ارسلنا فيکم رسولا منک يتلوا عليکم آياتنا ويزکيکم…. همچنان که پيامبري از خود شما را بر شما فرستاديم تا آيات ما را برايتان بخواند و شما را پاکيزه گرداند. از اين آيات استفاده ميشود: همچنانکه مال و ثروت با دادن زکات پاک ميشود و نمو مييابد همچنين است نفس بر اثر تزکيه از پليديها پاک و به رشد و کمال نايل ميگردد اين در صورتي است که ما کلمه زکات را در کلام آن حضرت به معناي لغوي عام بگيريم تا هر دو مورد را شامل شود. و اگر مقصود از کلمه زکات، زکات مصطلح شرعي باشد پس معناي عبارت اين است که قصد قربت در زکات موجب تزکيهي نفس، و اخراج مال موجب نمو مال است. به عبارت ساده تر، هم نفس تزکيه ميشود، و هم مال. اما فلسفه و علت وجوب زکات: شيخ صدوق قدس سره همچنین در کتاب «علل الشرايع» سند را به محمد بن سنان ميرساند که او روايت ميکند که حضرت رضا عليهالسلام در جواب مسائلش علت وجوب زکات را چنين بيان فرمودند: «ان عله الزکوه من أجل قوت الفقراء، و تحصين أموال الأغنياء؛ لأن الله تعالي کلف أهل الصحه القيام بشأن أهل الزمانه و البلوي، کما قال عزوجل (لتبلون في أموالکم و أنفسکم): في أموالکم اخراج الزکوه، و في أنفسکم: توطين الأنفس علي الصبر مع ما في ذلک من أدا شکر نعم الله عزوجل، و الطمع في الزياده مع ما فيه من الزياده و الرأفه و الرحمه لأهل الضعف، و العطف علي أهل المسکنه، و الحث لهم علي المساواه، و تقويه الفقراء و المعونه لهم علي أمر الدين، و هي عظه لأهل الغني و عبره لهم ليستدلو علي فقر الآخره بهم، و ما لهم من الحث في ذلک علي الشکر لله تبارک و تعالي لما خولهم و أعطاهم و الدعاء و التضرع و الخوف من أن يصيروا مثلهم في امور کثيره في اداء الزکاه و الصدقات و صله الأرحام و اصطناع المعروف ». سبب جعل زکات به جهت قوت فقرا يا تحفظ بر اموال اغنيا است تا از آفات مصون بماند؛ به علت آنکه خداوند متعال مردمان سالم را مکلف ساخته به حمايت از افراد ناتوان و گرفتار، چنانکه ميفرمايد: «هر آينه شما را در اموال و نفوستان مبتلا و گرفتار ميسازيم» در اموال شما ملزم به اخراج زکات و در نفوس شما توطين نفس بر صبر هستيد. مضافا بر اينکه اين عمل نوعي اداي شکر بر نعمتهاي خداوندي، و طمع در زيادتي نعمت به آنچه از زيادتي و رأفت و رحمت نسبت به ضعفا در آن است، و توجه مخصوص بر اهل استيصال، و تشويق آنان بر مساوات، و تقويت فقرا، و کمک به آنان در امر دين ميباشد. اين موعظهاي است براي اهل معني و عبرت است براي اينان تا راهنمايي شوند به فقر آخرت. اين عمل علاوه بر تحريص و ترغيب بر شکر خداوندي به آنان امکان ميدهد تا بتوانند از فقرا دستگيري نمايند و خداي را بخوانند و به درگاه او تضرع کنند و بترسند که همچون آنان فقير نشوند. و همچنين است در اداي زکات و صدقات وصلهي ارحام و امر به معروف. از اين حديث شريف دو نکتهاي که در عبارت حضرت زهرا عليهاالسلام ذکر شده استفاده ميشود، يعني تهذيب نفس و تطهير مال و شايد وجوب قصد قربت در زکات اشاره به همين بعد، يعني تزکيه نفس باشد. همچنين در اينکه زکات موجب نماي در رزق است خلافي نيست و روايات مؤيد آن است. .
