ارتباط خاندان ابن بابویه با ایران، ریشه ای عمیق و چندلایه دارد و به اصل و نسب، نام، دامنه فعالیت و استمرار این خاندان علمی برجسته در طول تاریخ بازمیگردد. ارتباط شیخ صدوق با خانوادههای ایرانی را می توان از دو منظر «خاستگاه قومی» و «جایگاه اجتماعی» او در ایران بزرگ آن دوران بررسی کرد. ایشان از دل یک خاندان اصیل ایرانی در قم برخاست و در میان خاندانهای علمی و حاکم آن زمان نفوذ و احترام عمیقی داشت. ۱. تعلق به خاندان اصیل ایرانی (آل بابویه) شیخ صدوق نه فقط یک عالم دینی، بلکه عضوی از یک خاندان علمی برجسته ایرانی بود که ریشه در فرهنگ کهن ایران داشت: · اصل و نسب: نام خانوادگی او «ابن بابویه» است. واژه «بابویه» معرب «بابوی» فارسی به معنای «پدرجان» یا «بابا» است که با پسوند تحبیب «_ویه» (ōya-) ساخته شده، نشاندهنده ریشه ایرانی این خانواده است . · اهمیت خاندان: خاندان بابویه یکی از معروفترین خاندانهای علمی ایران بودند که برای حدود ۳۰۰ سال دانشمندان بزرگی از آن برخاستند . پدرش (علی بن بابویه) و برادرش (حسین بن علی) نیز از فقهای بزرگ ایرانی شیعه بودند و به «صدوقین» (دو صدوق) معروف بودند . ۲. حضور پررنگ در جامعه و خاندانهای ایرانی زندگی شیخ صدوق با خاندانهای حاکم و مردم شهرهای مختلف ایران گره خورده بود: · ارتباط با خاندان حکومتی (آل بویه): شیخ صدوق به دعوت رکن الدوله دیلمی (پادشاه شیعه مذهب آل بویه) به شهر ری مهاجرت کرد و مورد احترام فراوان او و وزیر دانشمندش، صاحب بن عباد، قرار گرفت . این نشان میدهد که خاندانهای حاکم ایرانی چقدر برای او ارزش قائل بودند. · سفر به سراسر ایران: او برای دیدار با عالمان و تدریس، به شهرهای مختلف ایران از جمله قم، ری، مشهد، نیشابور، بلخ، سمرقند، مرو و همدان سفر کرد . این سفرها باعث پیوند او با خاندانهای علمی و مردم این مناطق شد. · تألیف کتاب به درخواست یک ایرانی: معروفترین کتابش، «مَن لایَحضُرُهُ الفقیه» (دومین کتاب از کتب اربعه شیعه) را به درخواست یک شخصیت علمی از اهالی بلخ (افغانستان امروز/خراسان بزرگ) به نام «شریف الدین نعمت» نوشت . ۳. جایگاه ویژه در فرهنگ ایرانی شیخ صدوق به قدری برای ایرانیان عزیز بود که پس از وفاتش در سال ۳۸۱ قمری در شهر ری، مدفن او به نمادی از ارادت تبدیل شد.
