واقعه غدیر خم، فراتر از یک رویداد تاریخی در بیابانهای حجاز، عصارهی اندیشه سیاسی اسلام و تبلور حاکمیت الهی بر سرنوشت بشریت است.
با این حال، در طول سدههای متمادی، این حقیقت عظیم در بسیاری از متون و جوامع به حاشیه رانده شده بود و اغلب به عنوان یک آیینِ صرفاً مذهبی به آن نگریسته میشد.
امام خمینی(ره) با نگرشی ژرفنگر و انقلابی، این غبار فراموشی را از چهره غدیر زدود و آن را به عنوان یک «مکتب حکومتی» و «نقشه راه سیاسی» به متن جامعه اسلامی بازگرداند.
پیش از انقلاب اسلامی، خوانشهای رایج از غدیر اغلب محدود به اثباتِ حقانیت جانشینی حضرت علی(ع) در مباحث کلامی بود.
اما امام خمینی(ره) با پیوند زدن غدیر به مقوله «ولایت فقیه»، قرائتی تازه و کارآمد ارائه داد.
ایشان غدیر را نه صرفاً تعیین یک رهبر در قرنها پیش، بلکه اعلانِ همیشگیِ ضرورتِ وجود «حاکمیت صالحان» در تمام دورانها دانست.
از نگاه امام، غدیر ثابت کرد که دین از سیاست جدا نیست و اسلام، برنامه جامع برای ادارهی جامعه و برپایی عدالت اجتماعی دارد.
یکی از ظرافتهای مهم در نگاه امام خمینی(ره)، تبیین غدیر به مثابه عاملی برای وحدت جهان اسلام بود.
برخلاف تصورات رایج که غدیر را نقطهای برای شکاف میپنداشتند، امام با هوشمندی تأکید داشت که مسأله ولایت و امامت، نوری است که باید مسیر وحدت را روشن کند.
ایشان با معرفی غدیر به عنوان عیدِ بزرگِ «اکمال دین»، تلاش کرد تا مسلمانان را نه حول محور تعصبات، بلکه حول محور ارزشهای والای علوی ،یعنی عدالت، تقوا و حکومت مردمسالار دینی متحد کند.
امام خمینی(ره) بر این باور بود که انقلاب اسلامی ایران، حرکتی در امتداد غدیر است.
ایشان بر این نکته پافشاری داشت که نظام برآمده از انقلاب، در واقع تحقق همان آرمانی است که در غدیر به جهانیان عرضه شد:
اینکه جامعه باید توسط عالمانِ متعهد و عادل اداره شود، در حقیقت، امام با احیای عملی غدیر، نشان داد که این واقعه یک حادثه در گذشته نیست، بلکه یک «جریان زنده» است که میتواند در قرن بیستم و بیست و یکم، نظامسازی کند و الگوهایِ ناکارآمدِ غربی را به چالش بکشد.
در شرایطی که جوانان امروز با الگوهایِ متعددِ سیاسی و اجتماعیِ مواجهاند، امام خمینی(ره) با بازگرداندنِ «شخصیت علوی» به متن جامعه، الگویی جامع برای تربیتِ نسلی پویا فراهم کرد.
غدیر در نگاه امام، فقط یک رویداد نیست، بلکه «مکتب تربیت انسان» است؛ مکتبی که شجاعت در برابر ظالم، زهد در عین قدرت، و نگاه پدرانه به محرومان را آموزش میدهد.
احیای غدیر توسط ایشان، در واقع احیای اعتماد به نفس تاریخیِ جوانان بود که بدانند برای ساختنِ جامعهای سعادتمند، نیازی به کپیبرداری از الگوهای بیگانه ندارند.
امروز، نام امام خمینی(ره) با واژه «احیاگری» عجین شده است، ایشان توانست از غدیر، یک نهادِ زنده بسازد که در تار و پود نظام اسلامی تنیده شده است.
بازخوانی این نقش برای جوانان، نه تنها تبیین تاریخِ معاصر است، بلکه شناساندن ریشههای فکری و هویتیِ ایرانِ نوین است.
در روزگاری که هجمههای فرهنگی برای زدودنِ مرزهای هویتی شدت گرفته، معرفی غدیر با همان خوانشِ متعالی و حکومتی امام خمینی(ره)، مؤثرترین پادزهر برای سرگشتگیهای فکری است؛ چرا که غدیر، تجسم پیوند آسمان با زمین و دین با زندگی است.
